Θεωρίες της Αστικότητας

Νίκος Κομνηνός, Καθηγητής Πολεοδομίας - Χωροταξίας

Περιγραφή του μαθήματος

Το μάθημα παρουσιάζει τη βασική θεωρητική σκέψη για την ανάπτυξη και το σχεδιασμό των πόλεων, και ειδικά των Ευρωπαϊκών πόλεων του 20ου αιώνα. Αναλύονται 5 μεγάλα θέματα σχετικά με την αστικοποίηση, την εσωτερική δομή των πόλεων, το ρόλο της πολεοδομίας, τα μοντέλα οργάνωσης των Ευρωπαϊκών πόλεων, και τις σύγχρονες τάσεις ανάπτυξης και σχεδιασμού των πόλεων.

Ειδικότερα, το μάθημα επικεντρώνεται:

  • στην περιγραφή των σημαντικότερων θεωριών για την πόλη και στη σύνδεση της οργάνωσης των πόλεων και τις γενικότερες κατευθύνσεις της οικονομίας και της τεχνολογίας,
  • στην περιγραφή των μεθόδων της πολεοδομίας, όπως μέθοδοι αστικής ανάλυσης, διάκριση προγραμματισμού και σχεδιασμού, συστήματα λήψης αποφάσεων, θεσμοί πολεοδομικής ρύθμισης, μοντέλα πολεοδομικού σχεδιασμού,
  • στην περιγραφή των σημαντικότερων μοντέλων αστικής ανάπτυξης και πολεοδομικής οργάνωσης, καθώς και των σημερινών τάσεων μεταβολής και σχεδιασμού των Ευρωπαϊκών πόλεων (βιώσιμη αστική ανάπτυξη, αναπλάσεις πόλεων, τεχνολογική ανάπτυξη πόλεων, ψηφιακές πόλεις).

Στο μάθημα συμμετέχει η κ. Παρασκευή Ταράνη, αρχιτέκτων μηχανικός και υποψήφια διδάκτωρ στον Τομέα Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Αναλυτική θεματολογία

Οι διαλέξεις του μαθήματος και τα επιμέρους θέματα σε κάθε διάλεξη είναι τα παρακάτω, και περιλαμβάνονται στο CD "Η Πόλις: Σχεδιασμός και Αναδυόμενα Μοντέλα Αστικότητας".

Αστικοποίηση

  1. Αστικοποίηση
  2. Σταθμοί στην Ευρωπαϊκή αστικοποίηση
  3. Θεωρίες αστικής συγκρότησης και ανάπτυξης
  4. Τρία μοντέλα αστικής ανάπτυξης
  5. Δημογραφικές κινήσεις
  6. Γεωγραφική πόλωση των οικονομικών δραστηριοτήτων

Δομή της πόλης

  1. Δομή της πόλης
  2. Χρήσεις γης και κτισμένος χώρος της πόλης
  3. Δραστηριότητες: κοινωνικός χώρος της πόλης
  4. Θεωρίες χωροθέτησης
  5. Σύγχρονες τάσεις μεταβολής των αστικών δραστηριοτήτων
  6. Ιδιαιτερότητες των ελληνικών πόλεων

Πόλη και Πολεοδομία

  1. Πόλη και πολεοδομία
  2. Εργαλεία και θεσμοί πολεοδομικού σχεδιασμού
  3. Αστικός προγραμματισμός - Αστικός σχεδιασμός: μεθοδολογία
  4. Μοντέλα χωρικής οργάνωσης

Μοντέλα οργάνωσης και σχεδιασμού Ευρωπαϊκών πόλεων

  1. Οι καταβολές του 19ου αιώνα
  2. City beautiful: το πρόβλημα της μνημειακότητας
  3. Κηπούπολις: το πρόβλημα της σχέσης πόλης - υπαίθρου
  4. Λειτουργική πόλη: οργάνωση της αστικής ζωής σε μεγάλη κλίμακα
  5. Πόλη της μαζικής βιομηχανικής παραγωγής
  6. Suburbia: αστική ανάπτυξη στα προάστια
  7. Μεταμοντερνισμός

Σύγχρονες τάσεις ανάπτυξης πόλεων - Νέα μοντέλα αστικότητας

  1. Βιώσιμη αστική ανάπτυξη
    • Σεβίλλη
    • Κοπενγχάγη
  2. Πόλεις τεχνολογικής καινοτομίας
    • Μονπελιέ
    • Στόκ-ον-Τρεντ
  3. Μετασχηματισμός μητροπόλεων
    • Επεμβάσεις μεγάλης κλίμακας
    • Μορφολογίες

Βιβλιογραφία

Ασκηση

Ανάλυση μιας Ευρωπαϊκής Πόλης (σημαντική πόλη >500.000 κάτοικοι)

Η άσκηση αφορά στη σύγχρονη ανάπτυξη, διάρθρωση και πολεοδομικό σχεδιασμό της πόλης. Δεν είναι άσκηση ιστορίας της πόλης. Επικεντρώνεται στη ανάπτυξη, τη χωρική οργάνωση και την πολεοδομία της σύγχρονης πόλης. Η άσκηση πρέπει να καλύψει τις παρακάτω ενότητες:

(1) Αστικοποίηση και δημογραφία:
Μεταβολή πληθυσμού μετά το 1950. Ανάλυση συμβολής φυσικής κίνησης και μετανάστευσης. Δομή πληθυσμού. Πυραμίδα ηλικιών. Εκτιμήσεις για αναμενόμενες τάσεις και μεταβολές.
(2) Οικονομική διάρθρωση, χαρακτηριστικά ανάπτυξης:
Κύριοι τομείς δραστηριότητας, βασικοί οικονομικοί κλάδοι που στηρίζουν την ανάπτυξη της πόλης σήμερα. Εγκατάσταση μεγάλων επιχειρήσεων και οργανισών. Κρατική υποστήριξη με μεγάλα έργα. Απασχόληση και ανεργία. Μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης της πόλης. Ενδογενής / εξωγενής ανάπτυξη.
(3) Πολεοδομική δομή, οικιστικές ενότητες, χρήσεις γης:
Κύριες οικιστικές ενότητες σήμερα. Δίκτυο μετακινήσεων. ’ξονες επικοινωνίας. Χρήσεις γης, zoning. Το κέντρο της πόλης. Περιοχές κατοικίας. Περιοχές βιομηχανικής εγκατάστασης. Προαστικοποίηση. Μοντέλο ενδοοαστικής κατανομής των χρήσεων γης.
(4) Πολεοδομικός σχεδιασμός, μοντέλα χωρικής οργάνωσης:
Σταθμοί στον πολεοδομικό σχεδιασμό της πόλης στον 20ο αιώνα. Χαρακτηριστικά ρυμοτομικού σχεδίου. Αστική μορφολογία. Επιρροή από σχολές, μοντέλα και αντιλήψεις πολεοδομικού σχεδιασμού.
(5) Σύγχρονες κατευθύνσεις πολεοδομικού σχεδιασμού:
Σημαντικά έργα και άξονες πολεοδομικής παρέμβασης τα τελευταία 10-15 χρόνια. Στρατηγικό σχέδιο για το μέλλον και αναπλάσεις. Έργα αστικής βιωσιμότητας. Σχεδιασμός τεχνολογικών συνοικιών. Ψηφιακές υποδομές και υπηρεσίες. Ψηφιακή πόλη.
(6) Βιβλιογραφικές αναφορές, υποσημειώσεις
(7) Βιβλιογραφία
  • Εργασίες ατομικές ή από ομάδες μέχρι 2 ατόμων.
  • Επιλογή βιβλιογραφικού σώματος με 10 τουλάχιστο άρθρα για την πόλη που επιλέγεται
  • Μέγεθος κειμένου άσκησης: 8.000 - 10.000 λέξεις + εικονογράφηση. Αν πρόκειται για εργασία 2 ατόμων, το κείμενο πρέπει να είναι 15.000 λέξεις τουλάχιστο.